Grzybica skóry głowy - objawy, leczenie i recepta

Skąd się bierze grzybica skóry głowy

Odpowiadają za nią dermatofity, głównie z rodzajów Trichophyton i Microsporum. Wnikają w warstwę rogową skóry, a następnie w mieszek włosowy i trzon włosa, który staje się kruchy i łamie się tuż nad powierzchnią skóry. To dlatego objawem nie jest samo łuszczenie, ale też przerzedzenie w wyraźnie odgraniczonym ognisku.

Najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, u których skład łoju na skórze głowy jeszcze nie chroni przed dermatofitami. U dorosłych zdarza się rzadziej i częściej dotyczy osób z obniżoną odpornością, po chemioterapii, z cukrzycą, a także kobiet po menopauzie. Do zakażenia dochodzi przez kontakt z chorym człowiekiem, przez wspólne grzebienie, czapki, gumki, ręczniki i pościel, a bardzo często od zwierząt. Kot lub pies z niepozornym łysym placykiem potrafi być źródłem zakażenia dla całego domu.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

• Okrągłe lub owalne ognisko łuszczenia, wyraźnie odgraniczone od zdrowej skóry.
• Ułamane włosy tuż przy skórze, widoczne jako czarne punkty, oraz przerzedzenie w ognisku.
• Świąd, czasem pieczenie i zaczerwienienie, ale bywa też, że skóra tylko się łuszczy.
• Powiększone, tkliwe węzły chłonne na karku i potylicy.
• Postać zapalna, czyli kerion: bolesny, miękki, ropiejący naciek pokryty strupami, czasem z gorączką.

Grzybica czy łupież? Jak to odróżnić

Większość osób trafia najpierw do apteki po szampon przeciwłupieżowy, bo objawy są mylące. Kilka cech pozwala jednak zawęzić trop.

• Łupież i łojotokowe zapalenie skóry obejmują rozlanie całą głowę, dają tłuste lub suche łuski, ale nie łamią włosów i nie tworzą ostro odgraniczonych ognisk wyłysienia.
• Łuszczyca daje grube, srebrzyste, mocno przylegające łuski, często także za uszami i na łokciach, a włosy zwykle pozostają nienaruszone.
• Łysienie plackowate to gładka, niełuszcząca się plama bez stanu zapalnego i bez ułamanych włosów.
• Grzybica łączy łuszczenie z łamliwością włosów, często dotyczy dziecka lub domu ze zwierzęciem i nie ustępuje po zwykłym szamponie.

Rozpoznanie potwierdza lekarz. Pomagają dermatoskopia, lampa Wooda (świeci część zakażeń wywołanych przez Microsporum) oraz badanie mikologiczne włosów i łusek, które wskazuje gatunek grzyba i ułatwia dobór leku. Nie zawsze jest to konieczne przed rozpoczęciem terapii, ale przy nietypowym obrazie lub nawrotach bardzo się przydaje.

Dlaczego leczenie miejscowe nie wystarcza

To najważniejsza różnica między grzybicą głowy a grzybicą gładkiej skóry. Grzyb rośnie wewnątrz trzonu włosa i w mieszku, czyli w miejscu, do którego substancja z kremu albo szamponu praktycznie nie dociera w skutecznym stężeniu. Można w ten sposób zmyć zarodniki z powierzchni, ale nie da się wysterylizować włosa od środka. Efekt jest taki, że objawy przycichają na chwilę i wracają.

Preparaty miejscowe mają za to sens jako uzupełnienie. Szampon z ketokonazolem 2%, siarczkiem selenu lub cyklopiroksem, stosowany dwa lub trzy razy w tygodniu przez kilka tygodni, wyraźnie zmniejsza liczbę zarodników na włosach i skórze, przez co chory szybciej przestaje zarażać otoczenie. Nie zastąpi jednak tabletek.

Leczenie doustne: terbinafina, itrakonazol, flukonazol

Wybór leku zależy od gatunku grzyba, wieku pacjenta, chorób towarzyszących i innych przyjmowanych leków. Poniższa tabela pokazuje poglądowe schematy dla osoby dorosłej, oparte na Charakterystykach Produktów Leczniczych i praktyce dermatologicznej. U dzieci dawkę przelicza się na masę ciała.

To schematy poglądowe, a nie zalecenie do samodzielnego stosowania. Dawkę i czas leczenia ustala lekarz po ocenie wywiadu, bo azole obciążają wątrobę i wchodzą w interakcje między innymi ze statynami, lekami przeciwzakrzepowymi i nasennymi. Przy dłuższych kuracjach lekarz może zlecić kontrolę prób wątrobowych.

Ile to trwa i kiedy odrosną włosy

Świąd i łuszczenie zwykle ustępują po dwóch, trzech tygodniach, ale to nie jest moment na odstawienie leku. Grzyb bywa obecny we włosach jeszcze wtedy, gdy skóra wygląda dobrze, a przerwana kuracja to najczęstsza przyczyna nawrotu. Standardowe leczenie trwa od czterech do ośmiu tygodni, a lekarz może je przedłużyć lub zlecić kontrolne badanie mikologiczne po zakończeniu.

Włosy odrastają w tempie około centymetra na miesiąc, więc na pełny efekt kosmetyczny trzeba poczekać kilka miesięcy. W klasycznej, niezapalnej postaci mieszki włosowe pozostają nienaruszone i owłosienie wraca. Jedynie kerion, który uszkodził mieszki, może zostawić trwałą bliznę, i właśnie dlatego liczy się szybkie rozpoczęcie leczenia.

Domownicy, dzieci i zwierzęta

• Nie dziel się grzebieniem, szczotką, czapką, ręcznikiem ani poduszką; po zakończeniu leczenia wymień lub dokładnie umyj akcesoria do włosów
• Sprawdź domowników, nawet bezobjawowych; część osób nosi zarodniki i podtrzymuje krążenie zakażenia
• Pokaż kota lub psa weterynarzowi, jeśli ma łysiejące placki lub strupki; nieleczone zwierzę to źródło ciągłych nawrotów
• Dziecko zwykle może wrócić do przedszkola lub szkoły po rozpoczęciu leczenia doustnego i wdrożeniu szamponu, ale decyduje o tym lekarz prowadzący

E-recepta na leczenie grzybicy skóry głowy

Terbinafina, itrakonazol, flukonazol i gryzeofulwina to leki wydawane wyłącznie na receptę, i tak powinno pozostać: każdy z nich obciąża wątrobę i wchodzi w interakcje, więc wymaga oceny lekarza. Nie ma legalnej drogi kupienia ich bez recepty, jest za to droga szybka i zgodna z prawem, czyli konsultacja online zakończona e-receptą.

• Wypełniasz formularz medyczny: opisujesz objawy, czas trwania, choroby i przyjmowane leki
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz uzna, że potrzebne jest badanie skóry głowy albo wymaz mikologiczny, skieruje na wizytę stacjonarną, a opłata jest zwracana

Konsultacja online sprawdza się przy typowym, spokojnym ognisku i przy kontynuacji rozpoczętego już leczenia. Przy podejrzeniu kerionu, u małego dziecka oraz przy rozległych zmianach właściwą drogą jest badanie skóry głowy na miejscu.

Najczęstsze pytania