Grzybica pachwin - objawy, przyczyny i leczenie

Jak wygląda grzybica pachwin

Zmiana zaczyna się w zgięciu pachwinowym i schodzi na wewnętrzną powierzchnię uda, zwykle po jednej stronie, a z czasem obustronnie. Charakterystyczne cechy są dość powtarzalne.

• Wyraźna, ostro odgraniczona granica ogniska, z brzegiem bardziej czerwonym niż środek.
• Aktywny brzeg: złuszczanie, drobne grudki, czasem pęcherzyki lub krostki.
• Centralne przejaśnienie, przez które zmiana przybiera kształt obrączki lub półksiężyca.
• Świąd, często nasilony, oraz pieczenie po poceniu się i tarciu odzieży.
• Szerzenie się na fałd pośladkowy, pośladki i podbrzusze, rzadziej wyżej na tułów.
• U mężczyzn moszna zwykle pozostaje wolna od zmian, co jest ważną wskazówką różnicową.
• Przy długim trwaniu skóra brązowieje i staje się pogrubiała od przewlekłego drapania.

Zajęcie moszny, żywoczerwone, sączące dno zmiany i drobne wykwity satelitarne wokół ogniska przemawiają raczej za zakażeniem drożdżakowym niż za klasyczną grzybicą pachwin wywołaną dermatofitami. To rozróżnienie ma znaczenie, bo wpływa na wybór leku.

Skąd się bierze grzybica pachwin

Za większość zakażeń odpowiadają dermatofity: Trichophyton rubrum, Epidermophyton floccosum oraz Trichophyton mentagrophytes. Grzyby te żywią się keratyną naskórka i rozwijają się tam, gdzie jest ciepło, wilgotno i gdzie skóra ociera się o skórę lub o materiał. Pachwina spełnia wszystkie te warunki.

Najczęstszym źródłem zakażenia jest sam pacjent. Dermatofit bytujący w skórze stóp albo w zakażonej płytce paznokcia przenosi się na pachwinę podczas wkładania bielizny czy spodni. Dlatego u osoby z grzybicą pachwin lekarz zawsze ogląda stopy i paznokcie, a leczenie obejmuje wszystkie zajęte okolice naraz. Zakażenie przenosi się też przez ręczniki, pościel, wspólną odzież sportową i bezpośredni kontakt skóry.

Ryzyko rośnie, gdy dołączą się dodatkowe czynniki.

• Nadmierna potliwość i długie pozostawanie w mokrej odzieży po treningu lub pracy fizycznej.
• Ciasna, nieprzewiewna bielizna i spodnie ze sztucznych tkanin.
• Otyłość, przy której fałdy skórne stale się ocierają i nie wysychają.
• Cukrzyca oraz stany obniżonej odporności, w tym leczenie immunosupresyjne.
• Nieleczona grzybica stóp lub grzybica paznokci, które są rezerwuarem grzyba.
• Sport w kontakcie, wspólne szatnie, sauny i baseny.

Co można pomylić z grzybicą pachwin

Zaczerwienienie w pachwinie nie zawsze oznacza grzybicę, a od rozpoznania zależy leczenie. Warto znać typowe pomyłki.

W wątpliwych przypadkach dermatolog pobiera zeskrobiny naskórka do badania mykologicznego. Jest to szczególnie istotne przed planowanym leczeniem doustnym, które trwa dłużej i wymaga sprawdzenia interakcji lekowych.

Leczenie miejscowe: pierwszy wybór

Niepowikłana grzybica pachwin dobrze odpowiada na leczenie miejscowe i w większości przypadków nie wymaga tabletek. Krem nakłada się na całą zmianę oraz na 1 do 2 cm zdrowej skóry poza jej brzegiem, bo grzyb sięga dalej, niż widać.

• Terbinafina w kremie 1%: raz lub dwa razy na dobę, zwykle przez 1 do 2 tygodni.
• Azole miejscowe: klotrimazol, mikonazol, ketokonazol, zwykle dwa razy na dobę przez 2 do 4 tygodni.
• Cyklopiroks w kremie jako alternatywa przy nietolerancji powyższych.

Kurację prowadzi się jeszcze mniej więcej tydzień po ustąpieniu zmian, inaczej grzyb odrasta z resztkowych ognisk. Świąd zwykle mija po kilku dniach i to najczęstszy moment, w którym pacjenci przedwcześnie odstawiają lek. Równolegle trzeba leczyć stopy, bo bez tego nawrót jest kwestią tygodni.

Leczenie doustne: kiedy jest potrzebne

Lekarz sięga po leki doustne, gdy zmiany są rozległe lub obejmują pośladki i podbrzusze, gdy nawracają, gdy leczenie miejscowe prowadzone kilka tygodni nie przyniosło poprawy, gdy współistnieje grzybica paznokci, a także u osób z cukrzycą lub obniżoną odpornością. Poniżej typowe schematy z Charakterystyk Produktów Leczniczych.

W zakażeniu dermatofitowym pierwszym wyborem jest zwykle terbinafina albo itrakonazol, ponieważ oba leki dobrze działają na dermatofity i gromadzą się w naskórku. Flukonazol działa przede wszystkim na drożdżaki, dlatego w pachwinach bywa wybierany wtedy, gdy zakażenie wywołała Candida albo gdy pozostałe leki są przeciwwskazane lub źle tolerowane. Kapsułki itrakonazolu przyjmuje się bezpośrednio po pełnym posiłku, bo tylko wtedy wchłaniają się prawidłowo.

Oba azole hamują enzymy wątrobowe i mogą podnosić stężenie innych leków, między innymi niektórych statyn, leków nasennych, przeciwarytmicznych i przeciwzakrzepowych, dlatego w wywiadzie należy wymienić wszystkie przyjmowane preparaty, również te bez recepty i zioła. Itrakonazol jest przeciwwskazany u osób z niewydolnością serca w wywiadzie. Podczas kuracji lepiej odstawić alkohol, a przy dłuższym leczeniu lekarz może zlecić kontrolę prób wątrobowych.

Ile trwa leczenie i czego się spodziewać

Świąd zwykle ustępuje w ciągu kilku dni, zaczerwienienie blednie po 1 do 2 tygodni, a brunatne przebarwienie po wygojonej zmianie może utrzymywać się jeszcze wiele tygodni i nie oznacza aktywnego zakażenia. Jeśli po 2 tygodniach konsekwentnego leczenia miejscowego nie ma żadnej poprawy, zmiana się powiększa albo pojawia się sączenie, tkliwość i ropne krostki, potrzebna jest ponowna ocena lekarza. Może się okazać, że rozpoznanie było inne albo doszło do nadkażenia bakteryjnego.

Jak nie dopuścić do nawrotu

• Wylecz do końca grzybicę stóp i paznokci, bo to z nich najczęściej wraca zakażenie pachwin.
• Po kąpieli i treningu dokładnie osuszaj fałdy skórne, a ręcznik prowadź od pachwin w stronę stóp, nie odwrotnie.
• Zmieniaj bieliznę codziennie, a po treningu od razu, i wybieraj przewiewne, bawełniane tkaniny.
• Nie dziel się ręcznikami ani odzieżą sportową, a pościel i ręczniki pierz w wysokiej temperaturze.
• Skarpetki zakładaj przed bielizną, żeby nie przenieść grzyba ze stóp na pachwiny.
• Przy skłonności do nawrotów rozważ zasypkę przeciwgrzybiczą do obuwia i utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Najczęstsze pytania