Grzybica skóry - objawy, rodzaje i leczenie
Grzybica skóry to zakażenie naskórka wywołane najczęściej przez dermatofity, rzadziej przez drożdżaki lub grzyby drożdżopodobne z rodzaju Malassezia. Objawia się swędzącym, złuszczającym się ogniskiem, które powoli się powiększa. Leczenie zależy od tego, gdzie są zmiany i jak są rozległe: czasem wystarczy krem, czasem konieczny jest lek doustny na receptę.
Co wywołuje grzybicę skóry
Za większość zakażeń odpowiadają dermatofity, czyli grzyby żywiące się keratyną naskórka, włosów i paznokci. Najczęściej izoluje się Trichophyton rubrum, dalej Trichophyton interdigitale oraz Microsporum canis, którym można zarazić się od kota lub psa. Osobną grupę stanowią drożdżaki z rodzaju Candida, które lubią wilgotne fałdy skórne, oraz Malassezia, odpowiedzialna za łupież pstry.
Grzyby potrzebują ciepła i wilgoci. Sprzyjają im szczelne obuwie, długie noszenie mokrej odzieży sportowej, otyłość i głębokie fałdy skórne, nadmierna potliwość, cukrzyca oraz leczenie obniżające odporność. Zakażenie przenosi się przez kontakt bezpośredni, wspólne ręczniki, obuwie, maty w siłowni oraz podłogi basenów, saun i szatni.
Rodzaje grzybicy skóry
Ta sama grupa grzybów daje różne obrazy, zależnie od okolicy ciała. To ważne, bo od umiejscowienia zależy, czy krem wystarczy.
| Postać | Jak wygląda | Zwykle leczy się |
|---|---|---|
| Grzybica stóp (tinea pedis) | maceracja, pękanie i świąd między palcami, złuszczanie podeszwy, czasem pęcherzyki | miejscowo, przy postaci rozległej doustnie |
| Grzybica pachwin (tinea cruris) | dobrze odgraniczona, czerwona plama szerząca się na uda, silny świąd | miejscowo |
| Grzybica skóry gładkiej (tinea corporis) | obrączkowate ognisko z aktywnym, łuszczącym się brzegiem i bledszym środkiem | miejscowo, przy licznych ogniskach doustnie |
| Grzybica owłosionej skóry głowy (tinea capitis) | ogniska złuszczania z ułamanymi włosami, częściej u dzieci | zawsze doustnie |
| Grzybica paznokci (onychomikoza) | żółte lub białe przebarwienie, pogrubienie i kruszenie płytki | doustnie, czasem z lakierem leczniczym |
| Łupież pstry | jaśniejsze lub brunatne, delikatnie łuszczące się plamy na tułowiu i barkach | miejscowo, szampon lub krem z ketokonazolem |
Grzybica stóp jest najczęstszym punktem wyjścia. Nieleczona przechodzi na paznokcie, a stamtąd wraca na skórę i zakaża domowników. Dlatego przy grzybicy paznokci prawie zawsze trzeba leczyć równolegle stopy. Więcej o tej postaci piszemy w tekście o leczeniu grzybicy stóp.
Objawy, które powinny zwrócić uwagę
- Świąd, pieczenie i suche złuszczanie w jednym, powoli powiększającym się miejscu.
- Ognisko z wyraźnym, czerwonym brzegiem i mniej zmienionym środkiem.
- Bolesne pęknięcia i biaława, rozmiękła skóra między palcami stóp.
- Zmiana koloru i grubości paznokcia, kruszenie się płytki.
- Nawracające zmiany w pachwinach lub pod piersiami, nasilające się w upale.
Nie smaruj podejrzanego ogniska maścią ze sterydem. Steryd chwilowo zmniejsza zaczerwienienie i świąd, ale ułatwia grzybowi rozprzestrzenianie się. Zmiana traci wtedy typowy wygląd, przez co rozpoznanie i leczenie się opóźniają.
Jak potwierdza się rozpoznanie
Sam wygląd zmiany bywa mylący. Grzybicę skóry gładkiej łatwo pomylić z wypryskiem, łuszczycą czy łupieżem różowym, a grzybicę pachwin z wyprzeniem drożdżakowym. Dlatego przy wątpliwościach, przed planowanym leczeniem doustnym oraz przy zmianach paznokciowych lekarz zleca badanie mikologiczne: preparat bezpośredni z zeskrobin skóry lub fragmentów paznokcia, a w razie potrzeby także hodowlę, która wskazuje gatunek grzyba. Materiał pobiera się przed rozpoczęciem leczenia lub po kilkutygodniowej przerwie, inaczej wynik może być fałszywie ujemny.
Leczenie miejscowe
Przy pojedynczym, świeżym ognisku leczenie zaczyna się od preparatu nakładanego na skórę. Wiele z nich jest dostępnych bez recepty.
- Terbinafina w kremie, zwykle raz lub dwa razy dziennie przez 1 do 2 tygodni przy grzybicy stóp.
- Klotrimazol, mikonazol, ekonazol lub ketokonazol w kremie, zazwyczaj przez 2 do 4 tygodni.
- Ketokonazol w szamponie 2 procent lub cyklopiroks przy łupieżu pstrym.
Dwie zasady decydują o skuteczności. Po pierwsze, preparat nakłada się z zapasem, około 2 cm poza widoczny brzeg zmiany, bo grzyb sięga dalej niż zaczerwienienie. Po drugie, leczenie kontynuuje się jeszcze przez 1 do 2 tygodni po ustąpieniu objawów. Przerwanie w dniu, w którym skóra wygląda ładnie, to najczęstsza przyczyna nawrotu.
Leczenie doustne, czyli kiedy potrzebna jest recepta
Doustne leki przeciwgrzybicze są w Polsce wydawane wyłącznie na receptę. Lekarz rozważa je w konkretnych sytuacjach.
- Zmiany są rozległe albo jest ich wiele w różnych okolicach
- Grzybica dotyczy owłosionej skóry głowy lub paznokci
- Prawidłowo prowadzone leczenie miejscowe nie przyniosło poprawy
- Grzybica nawraca lub towarzyszy jej cukrzyca albo obniżona odporność
| Lek | Typowy schemat | Uwagi |
|---|---|---|
| Terbinafina | 250 mg raz na dobę; skóra gładka i pachwiny zwykle 2 do 4 tygodni, stopy 2 do 6 tygodni | pierwszy wybór przy dermatofitach; ostrożnie przy chorobach wątroby |
| Itrakonazol | 100 do 200 mg na dobę przez 1 do 4 tygodni, przy paznokciach schemat pulsowy | szerokie spektrum; liczne interakcje, przeciwwskazany przy niewydolności serca |
| Flukonazol | 50 mg dziennie lub 150 mg raz w tygodniu, od 2 do 6 tygodni | zwłaszcza przy zakażeniach drożdżakowych i łupieżu pstrym |
To schematy poglądowe, zgodne z Charakterystykami Produktów Leczniczych. Dawkę i czas leczenia lekarz dobiera indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, wydolność wątroby i nerek oraz pozostałe przyjmowane leki. Przy dłuższym leczeniu bywa potrzebna kontrola prób wątrobowych. Który z azoli wybrać, tłumaczymy w porównaniu flukonazolu i itrakonazolu.
Jak ograniczyć ryzyko nawrotu
- Dokładnie osuszaj skórę, zwłaszcza między palcami i w fałdach, po każdej kąpieli.
- Zmieniaj skarpety codziennie, wybieraj przewiewne obuwie i wietrz je przez dobę między noszeniem.
- Odkaź buty preparatem przeciwgrzybiczym i wypierz ręczniki oraz pościel w wysokiej temperaturze.
- W szatni, na basenie i w saunie chodź w klapkach, nie pożyczaj ręczników ani pilnika do paznokci.
- Jeśli źródłem zakażenia było zwierzę, zaprowadź je do weterynarza, inaczej domownicy będą zakażać się nawzajem.
Potrzebujesz recepty na lek przeciwgrzybiczy
Wypełnij wywiad medyczny online. Konsultacja kosztuje 59 zł, a o wystawieniu e-recepty decyduje lekarz. Jeśli odmówi, otrzymasz pełny zwrot opłaty.
Zamów receptęJak uzyskać e-receptę online krok po kroku
- Opisujesz objawy, umiejscowienie zmian i dotychczasowe leczenie w formularzu
- Podajesz choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane leki, także te bez recepty
- Opłacasz konsultację, 59 zł
- Lekarz ocenia wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
- Kod recepty dostajesz na e-mail; przy odmowie otrzymujesz pełny zwrot
Recepta online sprawdza się przy nawrocie znanej już grzybicy lub kontynuacji leczenia. Zmiany na owłosionej skórze głowy, u małych dzieci, rozległe albo sączące wymagają obejrzenia skóry przez lekarza na miejscu i zwykle badania mikologicznego.
Najczęstsze pytania
Po czym poznać grzybicę skóry?
Typowe jest swędzące, złuszczające się ognisko z wyraźnie zaznaczonym, czerwonym brzegiem i bledszym środkiem. Na stopach dominuje maceracja i pękanie skóry między palcami, w pachwinach dobrze odgraniczona plama, która szerzy się na uda. Rozpoznanie potwierdza badanie mikologiczne zeskrobin.
Czy grzybicę skóry można wyleczyć bez recepty?
Ograniczone, świeże ognisko często ustępuje po kremie przeciwgrzybiczym dostępnym bez recepty, na przykład z terbinafiną lub klotrimazolem, stosowanym systematycznie przez kilka tygodni. Zmiany rozległe, nawracające, obejmujące paznokcie lub owłosioną skórę głowy wymagają leku doustnego, a ten jest wydawany wyłącznie na receptę.
Ile trwa leczenie grzybicy skóry?
Grzybicę skóry gładkiej i pachwin leczy się zwykle od 2 do 4 tygodni, grzybicę stóp od 2 do 6 tygodni. Leczenie grzybicy paznokci trwa kilka miesięcy, bo lek musi utrzymać się w płytce do czasu odrostu zdrowego paznokcia.
Który lek doustny na grzybicę skóry jest najskuteczniejszy?
W zakażeniach dermatofitami pierwszym wyborem jest zwykle terbinafina. Itrakonazol ma szersze spektrum i bywa wybierany przy grzybicy paznokci oraz zakażeniach mieszanych, a flukonazol przy zakażeniach drożdżakowych. Lek dobiera lekarz na podstawie umiejscowienia zmian, chorób współistniejących i przyjmowanych leków.
Czy grzybica skóry jest zaraźliwa?
Tak. Zakażenie przenosi się przez bezpośredni kontakt, wspólne ręczniki, obuwie, sprzęt sportowy oraz podłogi basenów, saun i szatni. Część zakażeń pochodzi od zwierząt, zwłaszcza kotów i psów, dlatego zwierzę też wymaga leczenia weterynaryjnego.
Czy na grzybicę skóry można dostać receptę online?
Tak. Po wypełnieniu wywiadu medycznego lekarz ocenia wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę. Konsultacja kosztuje 59 zł, a przy odmowie wystawienia recepty opłata jest zwracana w całości.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych: terbinafina, itrakonazol, flukonazol, Rejestr Produktów Leczniczych
- pacjent.gov.pl, e-recepta
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny.